fa بهبود نتایج الگوریتم‌های فیلتر‌سازی داده‌های لیزر اسکنر هوائی با استفاده از مورفولوژی ریاضی پژوهشي Research امروزه لیزر اسکنر هوائی (لیدار ) نقش مهمی در برداشت اطلاعات سه‌بعدی عوارض ایفا می‌کند. در دست بودن اطلاعات زمین لخت اهمیت بالائی در کاربرد‌های مختلف نظیر استخراج DTM، تعیین مناطق قابل عبور، و غیره دارد. تا کنون الگوریتم‌های فراوانی برای فیلتر‌سازی خودکار داده‌های لیزر اسکن طراحی شده‌است. یک مشکل اساسی اغلب این الگوریتم‌ها، عدم توانائی آن‌ها در حذف ساختمان‌های بزرگ است. هدف این تحقیق ارائه راه‌حلی جهت برطرف کردن این مشکل است. برای این منظور از عملگر‌های مورفولوژی ریاضی استفاده شده است. ابتدا داده‌های لیدار با استفاده از یکی از مؤثرترین الگوریتم‌های فیلترسازی یعنی الگوریتم شیب‌مبنا، فیلتر شدند. در ادامه با اجرای الگوریتم پیشنهادی، که بر پایه عملگرهای مورفولوژی ریاضی است، نقاط روی ساختمان‌های بزرگ فیلتر شدند و بدین ترتیب نتایج مرحله فیلتر‌سازی بهبود داده شدند. نتایج ارزیابی دقت الگوریتم پیشنهاد شده نشان می‌دهد که این الگوریتم باعث افزایش ناچیز خطای نوع اول و کاهش چشمگیر خطای نوع دوم و خطای مجموع می‌شود. از آن‌جاکه در فرآیند فیلترسازی داده‌های لیدار، خطای نوع دوم و خطای مجموع از اهمیت بالاتری نسبت به خطای نوع اول برخوردارند، انجام این پردازش تکمیلی نتایج بسیار مفیدی دربر داشته است. ارزیابی کمی دقت نتایج به‌دست آمده نشان می‌دهد که پس از اجرای الگوریتم پیشنهاد شده، خطای نوع اول از %98/4 به%27/5 افزایش و خطای نوع دوم و خطای مجموع بترتیب از% 04/9 و %03/7 به% 44/4 و% 85/4 کاهش یافته‌اند. همچنین ارزیابی کیفی نتایج نشان می‌دهد که نقاط روی ساختمان‌های بزرگ که در مرحله فیلتر‌سازی، حذف نشده بودند، همگی پس از اجرای الگوریتم پیشنهادی، فیلتر شدند. الگوریتم فیلترسازی شیب‌مبنا و پردازش‌های مورفولوژی ریاضی در محیط نرم‌افزار MATLAB پیاده‌سازی شده‌اند. Today, aerial laser scanners (LiDAR) have an important role in 3D data acquisition from features. Bare earth information is very important in deferent applications such as DTM extraction, determination of traversable area, etc. Up to now, a lot of algorithms have been developed to automated filtering of LiDAR data. The weakness of most of these algorithms is inability to remove the large buildings. The main aim of this paper is to solve of this problem. Mathematical morphological operators were used for this purpose. First, the LiDAR data was filtered using one of the most efficient filtering algorithms (slope based filtering algorithm). Afterward, the result of filtering stage was improved by perform the proposed algorithm that is based on mathematical morphological operators. The result of accuracy assessment indicate a negligible increase in type I error and significant decrease in type II and total errors. Since, in filtering process, the type II and total errors are more important than type I error, performing this supplementary processing present very good result. Quantitative evaluation shows the output of the improved slope based algorithm with 20º slope threshold present the best result. In this case type I error increased from 4.98% to 5.27%, type II error reduced from 9.043% to 4.44% and total error decreased from 7.03% to 4.85%. Qualitative evaluation indicates the good performance of the proposed algorithm in removing the large buildings which are remained from filtering stage. Slope based filtering algorithm and Mathematical morphological operators were implemented in MATLAB software. لیزر اسکنر هوائی (لیدار), فیلتر‌سازی, الگوریتم فیلترسازی شیب‌مبنا, مورفولوژی ریاضی Aerial laser scanners (LiDAR), Filtering, Slope based filtering algorithm, Mathematical morphology. 75 90 http://jgit.kntu.ac.ir/browse.php?a_code=A-11-128-32&slc_lang=fa&sid=1 علی اکبر متکان 10031947532846004701 10031947532846004701 No Shahid Beheshti University دانشگاه شهید بهشتی محمد حاجب m_hajeb@sbu.ac.ir 10031947532846004702 10031947532846004702 Yes Shahid Beheshti University دانشگاه شهید بهشتی علی محمدزاده 10031947532846004703 10031947532846004703 No K.N.Toosi University of Technology دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی سعید صادقیان 10031947532846004704 10031947532846004704 No Geomatics College of National Cartographic Center آموزشکده نقشه برداری سازمان نقشه برداری کشور